เคล็ดลับสร้างความสุข
ผมจำได้ว่า เริ่มตื่นตัวสนใจเรียนเปียโนเมื่อบ่ายวันอาทิตย์ที่ 20 เมษายน 2529 ขณะชมการแสดงของวลาดิมีร์ โฮโรวิตซ์ที่กรุงมองโกทางโทรทัศน์ ในที่สุดปรมาจารย์ดนตรีวัย 81 ก็หวนคืนสู่มาตุภูมิ หลังลี้ภัยอยู่ในสหรัฐฯ เป็นเวลานานปี บรรยากาศทุกอณูของการแสดงอัดแน่นด้วยอารมณ์ เขาเริ่มเล่นอย่างเป็นพิธีการด้วยโซนาตา และหลังเสียงปรบมือเงียบลง โฮโรวิตซ์บรรจงพรมนิ้วเล่นเพลงพรีลูดในบันไดเสียง จี เมเจอร์ ผลงานชิ้นที่ 32 หมายเลข 5 ของรัคมานินอฟ สหายคีตกวีผู้ยิ่งใหญ่ของเขา
โฮโรวิตซ์แตกต่างเป็นอย่างมากจากนักเปียโนคนอื่น ๆ ที่ผมเคยชมการแสดง พวกเขาจะค้อมตัวลงเหนือคีย์บอร์ด ขมวดคิ้ว และท่าทางขึงขังจริงจัง แต่ชายสูงอายุผู้นี้กลับผ่อนคลายแบบสบายอารมณ์เต็มที่ อีกทั้งไม่เดินตามกฎเกณฑ์ที่วางไว้ นิ้วเรียวยาวของเขาแผ่กระจายเหยียดตรง (ไม่งุ้มลงเหมือนอย่างที่ครูเคยสอนผมที่โรงเรียน) ข้อมือของเขาไหลเลื่อนลงต่ำกว่าระดับคีย์บอร์ดหลายครั้ง โฮโรวิตซ์ทำให้การเล่นเปียโนแลดูง่ายดายยิ่ง จากวินาทีนั้นเป็นต้นมา ผมอยากจะเล่นให้ได้เหมือนโฮโรวิตซ์ ผมอยากเล่นเพลงของรัคมานินอฟ
แรงบันดาลใจผลักดันให้ผมติดต่อขอเรียนกับครูสอนเปียโนที่โรงเรียนใกล้บ้าน เธอให้ผมฝึกฝนเล่นแบบฝึกหัดของเชอร์นี่ แต่ปัญหาในครอบครัวของผมกับขั้นตอนวิธีฝึกที่เข้มงวดของเธอทำให้การเรียนของผมล้าหลัง
ผมมีความหวังอีกครั้งโดยบังเอิญหลังเริ่มทำนิตยสารโอลดีในปี 2535 ไม่นาน นิตยสารของเราเชิญชวนให้ผู้อ่านเสนอชื่อผู้สมควรได้รับเลือกเป็น นักดนตรีอาวุโสแห่งปี ปรากฏว่า ศาสตราจารย์เรย์มอนด์ แบนนิงจากวิทยาลัยทรินิทีแห่งกรุงลอนดอนเขียนมาแนะนำ ชูรา เชอร์คัสสกี นักเปียโนชาวรัสเซียผู้ยิ่งใหญ่วัย 80 เศษ ซึ่งสามารถเล่นอย่างมีชีวิตชีวาด้วยพลังอารมณ์เฉกเช่นคนวัยหนุ่ม ผมเขียนตอบขอบคุณพร้อมกับถามไปว่า รู้จักใครที่พอจะสอนเปียโนให้ผมได้บ้างหรือไม่ ท่านตอบกลับมาว่ายินดีจะสอนให้ด้วยตัวเองเลย
เรย์มอนด์ยืนยันความรู้สึกของผมที่ว่าโฮโรวิตซ์เป็นนักเปียโนที่ได้รับการฝึกฝนอบรมในแบบแผนที่แตกต่างออกไป และเป็นแบบแผนที่ไม่ได้รับการยอมรับในยุคสมัยที่ชื่นชมความแคล่วคล่องและทักษะทางเทคนิคเหนือความสามารถในการตีความคีตนิพนธ์ แต่อะไรที่โฮโรวิตซ์คิดว่าใช้ได้ ผมก็คิดว่าใช้ได้เช่นกัน ดังนั้น เมื่อเริ่มลงมือฝึกฝน เราจึงไม่มีแบบฝึกหัดของเชอร์นี่หรือการฝึกเล่นสเกลเลย เป้าหมายหลักของเราอยู่ที่การ สร้างสรรค์เสียงที่ไพเราะงดงาม ซึ่งหมายถึงการละทิ้งกระบวนวิธีที่ผมเคยเรียนมาก่อนหน้านี้
ในการฝึกฝนชั่วโมงแรก ๆ ผมใช้เวลาหลายชั่วโมงไปกับการคลายข้อมือให้สบาย ไม่เกร็ง เรื่องนี้พูดง่ายแต่ทำยาก แต่เดี๋ยวนี้ประมาณห้าปีหลังจากการเริ่มเรียน เทคนิคของผมเปลี่ยนไปหมดแล้ว
การเรียนเปียโนจะได้ผลที่สุด หากเริ่มตอนมีอายุมาก ทั้งนี้ไม่ใช่เพียงเพราะว่าคุณสามารถจัดการกับรายละเอียดได้ดีกว่า แต่ยังมีเวลาฝึกฝนมากขึ้นอีกด้วย ตอนนี้ผมอายุ 60 กว่า และชอบแกะเล่นท่อนที่ยาก เป็นท่อน ๆ ซ้ำแล้วซ้ำอีกจนกระทั่งเล่นได้ถูกต้อง
เราไม่ควรลืมว่า ก่อนหน้านี้ลิสต์และโชแปง นักเดี่ยวเปียโนระดับปรมาจารย์จะปรากฏตัวในวงการ คีตนิพนธ์ส่วนใหญ่ประพันธ์ขึ้นเพื่อให้นักเปียโนมือสมัครเล่นได้เล่นกัน บาคเขียนบรรยายประกอบชุดพาร์ติตาหกเพลงไว้ตอนหนึ่งว่า แบบฝึกฝนคีย์บอร์ด... ประพันธ์ขึ้นสำหรับผู้รักดนตรี เพื่อสร้างความชุ่มฉ่ำสดชื่นให้แก่จิตใจ บาคไม่เคยคิดจะให้ใครนำไปเล่นแสดงต่อหน้าผู้ชม 2,000 คนเลย
ดังนั้น หลังฝึกฝนเพียงสองสามเดือน นักเรียนก็สามารถเล่นเพลงของคีตกวีเลื่องชื่อได้แล้ว แถมถูกต้องตามบทประพันธ์ ไม่มีศิลปะแขนงใดที่เปิดโอกาสให้เราสัมผัสกับผลงานระดับสุดยอดได้โดยตรงและรวดเร็วทันที เหมือนการเล่นเปียโนอีกแล้ว
จาก The Key to Happiness โดย Richard Ingrams
แปลและตีพิมพ์ในหนังสือ กรกฎาคมฉบับเดือนกรกฎา 2543 หน้า 151-154